इतिहास
यो बजार केहि वर्षअघिसम्म आर्थिकरुपमा सम्पन्न व्यापारीक केन्द्र थियो । यसका सुन्दर र नवप्राचीन शैलीका घरहरु तथा झ्यालहरुले आफ्नो अतितको गौरव अझैपनि दर्शाईरहेका छन् । तनहुँको एउटा साधारण मगर गाउँलाई औलो नलाग्ने भएको कारणले भक्तपुरका नेवारहरुले आएर भारत र तिब्बत बिचको व्यापारको एउटा महत्वपूर्ण गढीको रुपमा विकसित गरे । आफ्ना व्यापारिक सीपका साथ साथै नेवारहरुले आफ्ना प्राकृतिक सम्पदा, भवन शैली, कालिगढी आदि पनि सँगै ल्याए जसले अहिले पनि बन्दीपुर बजारको मिठास र स्वरुपको परिचय दिईरहेको छ ।
बन्दीपुर बजार राणा शासनको बेलामा विसं (१८४६१९५१) विकासको उच्चतम अवस्थामा पुगेको थियो । यो बजारले त्यसबेलामा कस्तो इज्जत र गौरव कमाएको थियो भन्ने कुराको प्रमाणका रुपमा त्यसबेला यसले पाएको पुस्तकालय खोल्ने विशेष अनुमतिबाट पनि थाहा हुन्छ, जुन पुस्तकालय यद्दपि देख्न सकीन्छ । विसं १९५० मा तराईमा औलो उन्मूलन भएपछि यो बजारले विस्तारै आफ्नो महत्व गुमाउँदै गयो । सन् साठीको दशकमा तनहुँ जिल्लाको सदरमुकाम दमौलीमा सर्यो । सन् १९७३ मा बनेको पृथ्वी राजमार्गले पनि यो बजारलाई नछोईकन गएपछि यसको विकास क्रममा ठुलो धक्का लाग्यो । बजार र व्यापार सबै दमौलीमा सरेपछि यो ठाउँ विस्तारै भूत बजारको रुपमा परिणत हुन थाल्यो ।
पृथ्वी नारायण शाहले काठमाडौं शहरमा विजय प्राप्त गरेपछि व्यापारको नयाँ संभावना खोज्ने क्रममा बाहिरिएका नेवारहरुले अठारौं शताब्दीको उत्तर्रार्द्धमा बन्दीपुर बजारलाई उत्तरी पहाड र दक्षिणी मधेश जोड्ने व्यापारिक नाकाको रुपमा विकास गरेका थिए । यी नेवारहरुले आफ्नो परम्परा, कला र संस्कृति झल्कने बजार बसाउने क्रममा पगोडा शैलीका छाना, आँखी झ्याल, कुँदीएका ढोका आदीको उपयोग गरे । कलाकारिताको यस उत्कृष्ट नमुनाले आजपनि बन्दीपुरलाई नयाँ गन्तव्य बनाउन पर्यटकहरुलाई आकषिर्त गरिरहेको छ । (थप जानकारीका लागि पढनुहोस An Ethnohistorical Study of Bandipur)
जातजाति
शुरुमा गोरखा सेनामा नाम कमाएका मगर जातिको बाहुल्य रहेको भएतापनि आजको बन्दीपुर विभिन्न जातजाति र आस्थाका मानिसहरु बसोबास गर्ने मिश्रित थलो भएको छ । यो बजारमा लगभग बराबर संख्यामा बाहुन, क्षत्रि, नेवार, दमाई, कामी, सार्की, कसाई, मगर र गुरुङ्गहरु बसोबास गर्दछन् ।
मौसम
हिउँद
हिउँद ॠतुको शुरुवात सेम्टेम्बरअक्टोबर (मंसीर) मा हुन्छ भने अन्त्य जनवरीफेब्रुवरी (माघ) मा हुन्छ । यो मौसममा तापक्रम बढीमा १८२१ डिग्री देखि कममा २३ डिग्री सेल्सियस सम्म रहन्छ । यो मौसममा आकाश खुल्ला हुने हुनाले सुन्दरतम हिमाली दृश्य अवलोकन गर्न यो समय सार्है राम्रो मानिन्छ ।
गर्मी
फागुन देखि असार महिनासम्म गर्मी मौसम रहन्छ जुनबेला तापक्रम बढिमा ३२३३ डिग्री देखि कम्तिमा १२१३ डिग्री सेल्सियस सम्म रहन्छ ।
वर्षा
असार महिनामा शुरु हुने वर्षात मौसम भदौ महिनासम्म रहन्छ । वर्षातमा यहाँ पानी मज्जाले पर्दछ ।
अवस्थिती
बन्दीपुर बजार गण्डकी अञ्चलको तनहुँ जिल्लामा पर्ने महाभारत पर्वत श्रृंखलाको १,०३० मीटरको उचाईमा अवस्थित छ । यो बजार काठमाडौबाट १४३ कि.मी. पश्चिम, पोखराबाट ७३ कि.मी. दक्षिण, चितवनबाट ७० कि.मी. उत्तर तथा डुम्रे बजार (काठमाडौं पोखरा राजमार्ग) बाट ८ कि.मी.को दूरीमा अवस्थित छ । (नक्सा)
कसरी पुग्ने बन्दीपुर
सडक मार्गबाट
काठमाडौंपोखरा राजमार्गमा पर्ने डुम्रे बजारमा पुगेपछि त्यहाँबाट डुम्रेबन्दीपुर चल्ने लोकल बसबाट बन्दीपुर सजिलै पुग्न सकीन्छ ।
पुरानो बाटोबाट
पैदल हिडेर मनोरञ्जन लिन चाहने व्यक्तिहरु डुम्रेबजार बाट सिधै २ घन्टाको उकालो चढेर बन्दीपुरको टुँडिखेल पुग्न सक्दछन् । टुँडिखेलबाट बन्दीपुर बजारको मुख्य भागमा पुग्न ५ मिनेट मात्र लाग्दछ । यो उकालो बाटोबारे स्व. कवि मविवि शाहले एउटा गीत कोरेका छन् बन्दीपुरे उकाली लामो ।
सिद्ध गुफाको बाटो
कम मान्छे हिंड्ने तथा प्राकृतिक दृश्यको आनन्द लिदै जाने हो भने विमलनगरबाट सिद्ध गुफा हुँदै जाने अर्को बाटो छ । यो सिद्ध गुफालाई एशिया महादेशकै सबैभन्दा ठुलो गुफा मानिन्छ । यो बाटोबाट करिब डेढ घण्टामा बन्दीपुर बजार पुगिन्छ ।
वन्दीपुर हिमालयको काखमा अवस्थित एक सुन्दर, मनोरम र मनमोहक बजार हो । यो ठाउँ प्राकृतिक सौर्न्दर्यको लागि जति प्रसिद्ध छ त्यतिनै यहाँका बासिन्दा अथिति सत्कारको लागि प्रख्यात छन् । यो सानो तर सुन्दर ऐतिहासिक बजार नेपालको राजधानी काठमाडौं र अर्को सर्वप्रिय पर्यटकीय स्थल पोखराको बीचमा पर्दछ ।